Over dit project
Dit is het verhaal van de familie De Wolf, een familie die vier eeuwen van geschiedenis heeft meegemaakt. Van de Guldensporenslag tot het Rampjaar, van katholieke devotie tot protestantse hervorming. Elke generatie draagt de naam Reyner/Willem/Floris voort, maar elk heeft hun eigen strijd.
Blog 1: De Guldensporenslag – Broeders in de Modder (1302)
In het kort: Ik ben Reyner, lakenwever uit Gent. Ik vocht mee tegen de Fransen omdat ze de baas wilden spelen over onze steden. Mijn eigen broer August vocht aan de andere kant. Wat er die dag gebeurde, vergeet ik nooit meer.
Ik weet nog dat de lucht die ochtend koud en nat aanvoelde. We stonden in de modder bij Kortrijk, en we waren helemaal geen echte soldaten. We waren gewoon bakkers, wevers en slagers. We hadden geen zware harnassen of dure paarden, we hadden alleen speren en stokken, en een goede reden om te vechten. De Franse koning wilde namelijk alles in onze steden bepalen en nog meer geld van ons eisen. Mijn broer August dacht daar heel anders over. Hij had grote plannen om koopman te worden en vrij te kunnen handelen met allerlei steden. Voor hem brachten de Fransen juist precies dat, dus hij koos bewust hún kant en we hadden daar maanden terug al flinke ruzie over gehad.
Toen we met de Vlaamse bevolking onze sluwe hinderlaag uitvoerden en het gevecht losbrak, werd het meteen een enorme chaos. De Franse ridders kwamen overtuigd op ons af, maar vielen totaal onverwachts onhandig doordat paarden weggleden in de dikke modder. Iedereen schreeuwde door elkaar. Midden in die modderige gekte zag ik August ineens staan in de kleuren van de Fransen. Doordat wij Vlamingen de boel zo sluw bevochten hadden, leek hij geen enkele twijfel meer te voelen om zich volledig tegen zijn eigen broer te keren. Hij rende met volle vaart, met z'n wapen geheven en met pure woede in zijn ogen recht op mij af... waardoor hij door de chaos en modder uiteindelijk per abuis in mijn eigen stevig getrokken zwaard stormde. Hij viel voor me neer... en toen was het voorbij.
We hebben die slag gewonnen. Er werden honderden gouden sporen van de ridders verzameld, daarom noemen ze het ook zo, maar voor mij viel er niets te vieren. Ik ben weggegaan en nooit meer naar huis gegaan. In Dordrecht ben ik opnieuw begonnen als wever. Ik vertel mijn kinderen nooit wat ik precies heb gedaan, alleen dat hun oom daar gesneuveld is in de strijd. Ik ga elke zondag naar de kerk en stop wat extra geld in de bak voor hem. Na alles wat er gebeurd is, heb ik mezelf één ding beloofd: vanaf nu moet onze familie bekend staan als eerlijk en betrouwbaar, niet om geweld. Zo probeer ik het op mijn manier nog een beetje goed te maken.
Bronnen:
Huygens Instituut KNAW. (z.d.). De Guldensporenslag: feiten en context.
Historiek.nl. (2020). Guldensporenslag 1302: waarom het belangrijk was.
Blog 2: Hanzecontracten en Eerlijke Handel (1385)
In het kort: Ik ben Willem, een koopman uit Dordrecht. Ik vaar naar verre steden om te handelen. Mijn vader Reyner had altijd veel spijt van vroeger. Ik wil het anders doen: door gewoon super eerlijk zaken te doen, proberen we de goede naam van onze familie weer op te bouwen.
Die ochtend op de kade hing er nog een dikke mist over het water, toen we met ons schip de Augusta vertrokken. Het was geen spiksplinternieuw schip, maar het was wel sterk en we hadden een goede lading bij ons: lappen stof, graan en tin. Soms als ik over de reling keek, dacht ik aan mijn vader Reyner. Hij praatte nooit veel over het verleden, over wat hij gedurende de Guldensporenslag had gedaan, maar ik kon altijd zien dat hij een zware last met zich meedroeg. Ik wilde niet zo leven. Ik wilde gewoon eerlijk werken en zorgen dat we weer een gewone, goede familie werden.
De reis naar Lübeck was best pittig. Zodra we op zee zaten, begon de boot flink te schudden door de harde wind. Mijn vrouw Geertruyd had me nog gewaarschuwd voordat ik wegging. Ze zei dat de handel hard is, en de zee nog harder. Maar ik was vastbesloten, ik ging me nergens in laten sjoemelen. Toen we eenmaal aankwamen, was het één grote drukte met mannen uit allerlei landen die maar wat graag geld wilden verdienen.
Tijdens de gesprekken met een grote Duitse koopman, stelde die man opeens voor om de weegschalen iets losser af te stellen, zodat we stiekem wat meer winst zouden pakken. Iedereen deed dat wel eens, zei hij. Ik keek hem strak aan en zei resoluut nee. Als we nu gaan sjoemelen, dan doen we dat bij de volgende reis weer, en voor je het weet vertrouwt niemand je meer. Het moet gewoon kloppen, ook als de rest niet kijkt. Hij staarde me even aan, maar hij gaf me uiteindelijk wel gelijk. Toen we de hand schudden, wist ik dat ik het goede had gedaan. Winst is leuk voor even, maar als mensen weten dat je eerlijk bent, heb je daar voor altijd iets aan.
Bronnen:
Rijksmuseum. (2021). De Hanze en de Nederlanden.
Huygens Instituut KNAW. (2020). Hanzesteden en Dordrecht.
Blog 3: De Bazen uit Bourgondië (1470)
In het kort: Ik ben Bertholt, een smid in Haarlem. Ineens willen de grote bazen uit Bourgondië zich overal mee bemoeien. Vroeger mochten we alles zelf regelen via ons gilde, maar nu verandert alles. Ik moet zoeken naar een manier om te overleven zonder te gaan vechten.
In mijn werkplaats klonk elke dag het lekkere, betrouwbare geluid van hamers op heet ijzer en je rook constant vuur en kolen. Dat was eigenlijk al jaren zo. Maar, stilletjes aan veranderde er veel buiten die werkplaats. De machtige hertog Filips de Goede uit Bourgondië was ineens de baas geworden over ons gebied, en hij wilde dat wij veel meer belasting gingen betalen en dat wij ons precies aan al zijn nieuwe regeltjes hielden. Onze oude rechten en de vrijheid van onze steden werden opeens aan de kant geschoven.
Mijn jongste leerling, Jan, maakte zich flink kwaad en vond dat we in opstand moesten komen. Hij liep de hele dag te foeteren dat ze ons de mond snoerden, en dat we dit niet pikte. Naast hem stond mijn vrouw Margriete en die schudde alleen maar haar hoofd. Ze had gelijk: wie nu tegen de grote bazen indruist, raakt in de problemen, en we wisten allebei wat zo'n ruzie binnen het volk met de stamboom had gedaan. Ik zei tegen hem dat de tijden gewoon veranderen, we moeten nu even met de stroom mee roeien om maar niet onder water te verdwijnen.
Toen er uiteindelijk zo'n strenge ambtenaar langs kwam om de boel te inspecteren, ben ik maar handig in het gesprek gegaan. Ik zei we het allemaal netjes zouden registreren, en we hielden een lange, ingewikkelde discussie over toezicht. Hij voelde dat wij in ieder geval respect hadden, dus kregen we wat eigen ruimte. Toen hij de deur weer uit was, was het weer een stuk rustiger. Mijn vrouw keek me opgelucht aan. Soms is meebewegen de slimste overlevingstactiek. En door kalm te blijven, kon ik iedereen in mijn gezin mooi veilig houden.
Bronnen:
Huygens Instituut KNAW. (2019). Bourgondische Nederlanden: centralisatie en stedelijk verzet.
Historiek.nl. (2021). Filips de Goede en de steden.
Blog 4: Stiekeme Boeken en Streng Geloof (1530)
In het kort: Ik ben Floris, ambtenaar in Utrecht. De keizer is heel boos op mensen die nieuwe, afwijkende gelovige stukken lezen. Mijn zoon heeft zulke verboden boeken, en ik weet dat. Het is gevaarlijk, maar ik kan me er ergens stiekem ook wel in vinden.
Het was akelig stil in het gemeentehuis van Utrecht vandaag. Op mijn bureau lag een nieuw en heel streng stuk papier van onze verheven keizer Karel V. Volgens hem mocht niemand ook maar denken aan een ander soort geloof. Alles moest het oude, katholieke geloof blijven, en wie nieuwe Nederlandse bijbels las, speelde met een grote gok. Eén geloof of je was de pineut. Naast me zat een strenge man van de Inquisitie, en hij herhaalde alsmaar dat als je twijfelt aan de kerk, je gevaarlijk bent voor de eenheid van het land.
Buiten was het eigenlijk heel onrustig. Veel jonge gasten, net als mijn zoon Adriaan, lazen stiekem pamfletten van Erasmus of misschien zelfs van figuren zoals Luther. Het gekke was, ik wist allang dat Adriaan een een aantal van die teksten verborgen hield onder een paar planken in ons eigen huis. De inquisiteur vond dat wie de eenheid in gevaar bracht, keihard gestraft moest worden. Maar een vriend, een geleerde professor, zei zachtjes me: “Dat we niet over nieuwe ideeën mogen spreken, is hetzelfde als zeggen dat je de waarheid opsluit.” Ik wist even niet meer hoe ik hiermee om kon gaan of wíe ik moest zijn.
Ik heb mijn zoon in de avond apart genomen. Ik zei hem dat de tijden link waren en dat ik die teksten gelukkig nog niet had vernietigd. Ik begreep echt waarom hij het bewaarde. Ook ik had het gevoel dat dingen beter moesten kloppen in de kerk. “Zorg er gewoon voor dat niemand het in je handen ziet”, bromde ik zacht naar hem. Ik weet dat de tijden raar zijn, maar iemand met hoop mag best in leven gehouden worden. Waarheid en vrijheid zitten namelijk wel in de vraag blijven stellen, maar wel met je verstand erbij.
Bronnen:
DBNL. (2018). Inquisitie en verzet onder Karel V.
Huygens Instituut KNAW. (2021). Plakatenboek Karel V.
Blog 5: Beelden die Breken (1566)
In het kort: Ik ben Adriaan, boekverkoper in Leiden. Het liep helemaal uit de hand laatst toen mensen al de beelden in de kerken kapotsloegen. Mijn zoon wilde meedoen en mijn dochter was in de kerk en wilde de spullen redden. Alles ging uit elkaar en dat greep enorm aan.
Ineens voelde het alsof iedereen de straat over rolde en aan de gang ging, iets waarvan we allang wisten dat het eraan zat te komen ging van start; de kerken werden door heel de omgeving compleet overvallen door boze protestanten. Overal werden ruiten ingegooid en beelden met hamers weggeslagen. Het leek op een chaotisch moment waarin opgekropte meningen moesten worden weggeslagen. Vanuit de stenen muren van mijn winkel, met boeken van zowel de pastoors als de dominees, kon ik zien hoe iedereen in uiterste verwarring door elkaar heen bewoog.
Aan mijn zij stond mijn gretige zoon Maarten, nog jong maar propvol passie. Hij wilde mee het geweld in duiken en sloeg al kreten de lucht in dat kerken teveel op geld belust zijn met al zulke gouden versieringen. Aan de andere kant riep zijn kersverse klooster-zuster Geertruyd paniekerig tegen me hoe bang ze was voor al haar mede-dorpelingen, de spullen werden volgens haar tenminste met een gelovig eerbetoon gebouwd en dat breek je niet zomaar voor zo een boze woede bui kapot.
Een predikant riep de hoek om tegen de wevers om vooral nog even met passie de beelden voor het hoofd te raken. Ik verstopte met rillende handen de mooie boeken achter de kast op slot, om de stamboom-fouten van voorgaande tijden maar zeker met grote stappen te ontwijken. Ik schreef in de avond dan ook direct met pen op, voor mijn zoon Maarten, dat woorden beter dingen oplossen dan dat onzin geweldsfestijn. Het voelde zo krom dat een nieuw kerkelijk begin de boel net te ver de afgrond in stuurde door haat zaaiende onzin en dat de stad zich voor goed had opgesplitst.
Bronnen:
Huygens Instituut KNAW. (2019). Beeldenstorm 1566: feiten en gevolgen.
Historiek.nl. (2022). De Opstand begint.
Blog 6: Modder en Water in de Oorlog (1574 & 1600)
In het kort: Ik ben Maarten. Om Leiden te redden van de Spanjaarden staken we zelf de dijken door. Het was een bizarre tijd. Later verloor ik mijn jonge neef in de oorlog. Dat leerde mij dat een overwinning eigenlijk nooit een echt feest is.
Het was echt een bizar gezicht. Om de stad Leiden te redden van de Spanjaarden, hadden we zelf de dijken doorgestoken. De weilanden stonden helemaal onder water. Ik stond aan de kant en zag hoe kleine boten gewoon over de velden konden varen, precies op de plek waar normaal de koeien stonden. Samen met wat buren hielp ik om zware zakken meel en eten op de boten te laden.
Mijn vrouw zwaaide nog ongerust toen ik vertrok. Dat was terecht, want soms hoorden we in de verte beangstigende schoten van de Spanjaarden. Urenlang moesten we over het water varen. Toen we uiteindelijk de stad binnenkwamen, stonden de hongerige mensen letterlijk te huilen toen ze wat brood kregen. Ik zal die blik in hun ogen nooit meer vergeten.
Jaren later kwam de pijn van de oorlog nog een keer heel dichtbij. We kregen namelijk nieuws uit Nieuwpoort over mijn stoere neef Hendrik. Hij vocht daar vol hoop mee voor onze vrijheid, maar hij werd in de strijd gedood. Toen ik dit trieste nieuws aan zijn familie moest vertellen, besefte ik iets. Een overwinning is voor belangrijke grote leiders een feestje, maar voor families blijft er alleen maar diep verdriet over.
Bronnen:
Museum De Lakenhal. (2021). Het ontzet van Leiden 1574: feiten en verhalen.
Nederlands Instituut voor Militaire Historie (NIMH). (2020). Slag bij Nieuwpoort 1600.
Blog 7: De Winst en Waarheid van de VOC (1625)
In het kort: Ik ben Sebastiaan uit Amsterdam. Vandaag kocht ik VOC-aandelen en dacht ik aan rijk worden. Maar door de slimme, eerlijke vragen van mijn zoon ging ik daar later toch flink over twijfelen. Is geld wel belangrijker dan eerlijkheid?
Het was heel erg druk in Amsterdam. Je snoof overal de geur op van duren kruiden uit verre landen. Ik dacht dat ik die middag heel slim bezig was. Ik stak zo'n beetje al ons spaargeld in nieuwe aandelen van de VOC. We hoopten zo als familie ontzettend veel winst te maken en eindelijk rijk te worden via schepen vanuit Azië.
Mijn vrouw was door het dolle heen en droomde meteen van een mooi groot pand aan de gracht. Maar mijn zoon Baltasar keek er heel anders naar. Hij zei: "Papa, weet je wel dat veel mensen daar in Azië onterecht worden behandeld en onderdrukt alleen voor onze winst?" Dat zette mij flink aan het denken. Onze familie wilde vroeger toch altijd bekend staan als eerlijk? En nu deden we gewoon mee met uitbuiting, voor een beetje winst?
Die avond kon ik niet goed slapen en keek ik stil naar een wereldbol in de hoek van de kamer. Hebben we al onze eerlijkheid verkocht vanwege de droom over veel geld? Ik besloot vanaf dat moment dat ik me moest herpakken. Ik beloofde mezelf dat wij, als de familie De Wolf, altijd op een eerlijke manier onze zaken moesten blijven doen.
Bronnen:
VOC Kenniscentrum. (z.d.). De oprichting van de VOC.
Rijksmuseum. (2022). De Gouden Eeuw en de wereldhandel: kansen en dilemma's.
Blog 8: Zwemmen of Verdrinken in het Rampjaar (1672)
In het kort: Ik ben Baltasar. Om het Franse leger te stoppen, werden plots de dijken doorgestoken en moesten we vluchten voor het water. Hoewel we alles kwijtraakten, vond ik in die rampspoed wel enorme samenwerking en vriendschap met de rest van de buurt.
Het was een chaotische dag toen plots het bevel kwam dat we het land onder water moesten zetten door de dijken open te breken. Waarom? Simpel: de vijandelijke Franse soldaten moesten gestopt worden, zij kwamen anders snel onze kant op. Door al dat water werd ons gebied overstroomd en boeren moesten in blinde paniek hun dieren proberen te redden.
Mijn vrouw begon direct te huilen toen ze besefte dat ons zwaar verdiende pakhuis helemaal onder zou lopen. Alles was verwoest en het wilde water nam onze spullen mee. Op dat treurige moment zag ik pas in, spullen zijn helemaal niet zo belangrijk als de veiligheid en liefde voor je naasten.
Het klinkt misschien raar na zo'n ramp, maar ik heb er ergens ook warme herinneringen aan overgehouden. We zagen opeens dat iedereen alles met elkaar wilde delen en we hielpen vluchtelingen allemaal in de weinige, droge huizen die over waren gebleven. Hoewel we ons magazijn kwijt waren, bleven we overeind door samen te werken en zagen we na maanden wachten pas de stenen van onze straten langzaam weer verschijnen.
Bronnen:
Huygens Instituut KNAW. (2021). Het Rampjaar 1672: oorzaken, verloop en gevolgen.
Stadsarchief Delft. (z.d.). Dijkdoorsteken en evacuatie in het Rampjaar.
Blog 9: De Vrede en een Bittere Nasmaak (1648)
In het kort: Ik ben Everard. Na ontzettend veel jaren van oorlog werd dan ein-de-lijk vrede gesloten over het hele land. Iedereen vierde grootst feest, maar zelf bedacht ik mij heel stil over hoeveel levens en geld het had gekost om eindelijk veilig te kunnen zijn.
In Amsterdam leek de hele stad te exploderen van de felle kleuren vuurwerk. Overal stonden ontelbaar blije mensen hard te juichen om de Vrede van Münster; eindelijk waren die tachtig vermoeiende jaren oorlog tot een officieel einde gekomen op mooi papier. Zelfs de burgemeesters spraken vol trots dat we vanaf nu pas écht een vrij land waren.
Maar toch kreeg ik geen super blij gevoel binnen in, omdat het mij echt liet nadenken over wat zo'n ruzie nou kost. Vele voorouders van onze oude stamboom moesten vallen en hard werken om dit moment mee te maken, en zij waren er nu niet bij. Onze buren hadden intussen een enorme tafel gedekt vol eten en mijn gezinsleden vierden urenlang gezellig mee in de veilige avondlucht, en dat was ook wel mooi.
De dag erna merkte ik meteen dat de mensen om me heen zich totaal weer focuste op de markt, de handelsroutes en alles rond onze 'Gouden Eeuw'. Ze waren het verleden bijna alweer te pas vergeten! Ik besloot mijzelf vooral goed achter de oren te krabben; vergeten mogen we nooit, we moeten altijd bewust herinneren voor wie we hier kunnen lopen. Wees blij met de rust en hoop, maar vergeet nooit je dappere oorsprong.
Bronnen:
Nationaal Archief. (2020). De Vrede van Münster 1648.
Historiek.nl. (2021). Vrede van Münster: einde van de Tachtigjarige Oorlog.
Blog 10: Zwarte Wolken Ooit Vergeven (1654)
In het kort: Ik ben Reinier. Niets had me kunnen voorbereiden toen compleet Delft door de opslagplaats van kruit werd weggevaagd in roet. Maar toch, als ik nu om mij heen kijk, vond ik enorm snelle huldiging uit alle dorpsgenoten de stad toch iets positiever maken.
Nog nooit van mijn langleven had ik de straten met zo'n daverende keiharde dreun en donkere vuur mist horen splijten. In een zucht en scheet was een heel gedeelte van de bewoonde stad weg doordat een grote keldervoorraad brandbaar kruit verkeerd en desastreus opstak. Er vlogen huilende buurtkinderen door het zand met glasscherven en onze oren deden zo'n gruwelijk pijn door het paniek overal en nergens in de zwarte rokende deken van mist.
Een bevriende stadsdokter sleurde me gauw meteen al met rode armen recht overal heen en drong aan of we samen zoveel mogelijk stadsgenoten uit hun eigen platgeslagen houten huizen moesten opdiepen eer het donker en nog gevaarlijker was. Ik graaide dagenlang door koud steen op de gok overlevers er levend om te krikken om daarna maar compleet gebroken tegen huilende buren te steunen aan water drinken dat de bakkers gratis naar buiten zetten.
Uiteindelijk ging in de weide weken van die mist het doffe gevoel echt helemaal omdraaien en iedereen van het pleintje zaagde direct dagen met ons mee met om letterlijk nieuwe stevige kozijnen op muurtjes neer te timmeren. Wat wij samen als arme gemeenschap hier heel makkelijk bewezen zonder ook maar íets zelf over te houden, bracht mij die grote les dat liefde echt zo groots is door dik als dun!
Bronnen:
Museum Prinsenhof Delft. (2021). De Delftse Kruitramp van 1654: feiten en verhalen.
Historiek.nl. (2022). Delftse Kruitramp: hoe het gebeurde en wat de gevolgen waren.